Temsil
Sorular sorulur, cevap alınmaz. Sonra metin sadeleştirmeden okunur. Zor kelimeye dokunulunca anlamı açılır.
Açılış soruları
Namaz beş vakte konulduysa, niçin tam beş?
Bir günün içine bir ömür sığar mı?
Vakitler yalnız saat midir, yoksa birer mana mıdır?
Dokuzuncu Söz — üç durakta okuma
Öğretmen notu
Açılış sorularına cevap almayın; bu dersin usulü budur. Cevabı metin verecek, sınıf da onu bulacak. Erken cevap, 2. ve 3. aşamayı boşa çıkarır.
Metin kitaptan okunur. Bu Söz beş nükteden ibarettir; her nükteyi ayrı bir öğrenciye okutmak metnin yapısını sesle de duyurur.
3. durak (Beşinci Nükte) uzundur. Kesik çizgili “burada durulabilir” işaretini koydum; süre sıkışırsa akşam ve yatsı bölümleri kapanışta okunur. Dördüncü Nükte’nin kısa listesi zaten bütün vakitleri veriyor, ders eksik kalmaz.
Metinde iz sürme
Siz açıklamayın; yalnız sorun. Önce sınıfa sorun, cevap gelsin; sonra dokunup metnin kendi karşılığını gösterin.
Her vakit neyi hatırlatıyor?
Sorular
Öğretmen notu
Eşleştirmeyi kapalı hâlde sorun. Karşılıkları metin Dördüncü Nükte’de tek tek sayıyor; öğrencinin işi bulmak.
Dikkat: metin her vakit için üç ayrı daireyi birden veriyor — sene, insan ömrü ve âlemin devirleri. Sınıf yalnız “insan” sütununu bulup kalmasın; metnin üçünü de yan yana koyduğunu görsün.
Kâinatta mı, insanda mı?
Fişlerdeki ifadelerin hepsi metinden alınmıştır. Tek soru: bu ifade kâinattaki bir devri mi, insandaki bir devri mi anlatıyor?
Metin bu eşleşmeleri benzetme olarak kuruyor, hesap olarak değil. Kullandığı fiiller bellidir: “benzer”, “işaret eder”, “ihtar eder”, “hatırlattırır”. Yani sabah saat kaçta diye sormuyor; sabahın neyi hatırlattığını söylüyor.
Dayanağını da metnin kendisi veriyor: haftalık bir saatin saniye, dakika, saat ve günleri “birbirine bakarlar, birbirinin misâlidirler ve birbirinin hükmünü alırlar.” Gün, sene, ömür ve âlemin devirleri de öyle. Bağı kuran biz değiliz; metin kuruyor.
Henüz fiş okunmadı.
Öğretmen notu
Fişleri hızlı tempoda okutun. Bu etkinlik doğru cevap yarışı değil, metnin kurduğu iki sütunu ayırt etme çalışmasıdır.
Boş fişi bir yaş sorusuna çevirmeyin. “Günün neresindeyim” sorusu hâl sorusudur; on beş yaşındaki bir öğrenci kendini ikindide hissedebilir ve bu yanlış değildir. Kimseye “sen sabahtasın” demeyin.
Muhakeme
Bu aşamada itiraz hakkı kullanılır. İtirazı bastırmayın; metne götürün.
Öğretmen notu
Birinci soru bu dersin en sağlam sorusudur, çünkü öğrenciyi metni denetlemeye çağırıyor. Dayanağı olmayan bir eşleşme bulurlarsa alkışlayın — metne dönmenin en iyi yolu budur.
İkinci soruda cevabı siz vermeyin. Metnin cevabı kısa: vakit tekrar ediyor ama insan tekrar etmiyor. “Birbirine bakarlar, birbirinin misâlidirler” cümlesine dönün.
Beş sahne şeridi
Sınıf beş gruba ayrılır, her gruba bir vakit verilir. Her grup kâğıdını üç satırda doldurur ve her satırı metinden bir dayanakla destekler. Kâğıtlar tahtaya sabahtan yatsıya doğru asılır.
SABAH
Öğretmen notu
Ekran yalnız hangi grubun sırada olduğunu ve üç satırın ne olduğunu tahtada tutmak için var. Asıl iş kâğıtlarda; beş kâğıdı soldan sağa asmayı atlamayın, şeridin kendisi dersin sonucudur.
Üçüncü satır (“Bana neyi hatırlatıyor?”) kişiseldir; grup adına yazılır, kimsenin kendi hayatını anlatması istenmez.
Akşam ve yatsı gruplarında metin ölüm, kabir ve ayrılık üzerine konuşuyor. Sınıfta yakın zamanda kayıp yaşamış bir öğrenci varsa o grupta zorlanabilir; grupları oluştururken buna dikkat edin, gerekirse grup değişikliğini siz sessizce yapın.
Şeridi baştan sona sesli okutup bitirin. Yorum eklemeyin; kapanış sorusu zaten onu yapacak.
Hayata indirme
Kapanış soruları ve tefekkür ödevi. Herkes yazar; okumak gönüllüdür.
“Ben günün neresindeyim?” Bu bir yaş sorusu değildir; kendi hâlinizi düşünün.
“Bundan sonra namaz vakitlerine bakarken artık …………………… göreceğim.”
Tefekkür ödevi
Yarın bir vakit namazını kılarken o vaktin manasını hatırlayın; akşam tek cümleyle ne fark ettiğinizi yazın.
Gelecek ders
11. Ders — Yirmi Birinci Söz, Birinci Makam: gaflet, vesvese ve huzur-u kalp.
Öğretmen notu
Kapanış cümlesi not verilerek değerlendirilmez; kâğıt öğrencinin kendisinde kalır.
3. durağın işaretten sonraki kısmını okuyamadıysanız burada okuyun. Metnin son paragrafı — “Demek şu beş vakit…” — dersin kapanış cümlesi olmaya en uygun yerdir.
Metin: Bedîüzzaman Said Nursî, Sözler — Dokuzuncu Söz. Metin, proje klasöründeki Sözler nüshasından sadeleştirilmeden alınmıştır; Arapça ibarelerin meali eklenmemiştir. Kelimelere dokununca çıkan açıklamalar yalnızca sözlük karşılığıdır, metnin parçası değildir.
Ders planı: Küçük Sözler Atölyesi, 3. Ünite — Kâinatı Okumak ve Sentez, 10. Ders (40 dk).
Kodlar: SDB1 Kendini tanıma; SDB1 Kendini düzenleme · D16 Sorumluluk, D12 Sabır · OB1 Bilgi Okuryazarlığı.
Materyal: Küçük Sözler kitabı, eşleştirme fişleri, beş büyük kâğıt, tahta.