Temsil
Önce jetonlar dağıtılır, sonra açılış soruları sorulur, sonra metin sadeleştirmeden okunur. Zor kelimeye dokunulunca anlamı açılır.
Yirmi dört altının dağıtımı
Sınıfın ortak dağılımını buraya işleyin. Öğrenciler kendi 24 jetonunu sırasında dağıtsın.
Dağıtılmayan altın: 24
Açılış soruları
Bu altınları siz mi kazandınız, size mi verildi?
Her sabah yeniden dolan bir kese olsa ilk neye sarf ederdiniz?
Bir bilet, yolculuğun sonunda neyi belirler?
Dördüncü Söz — üç durakta okuma
Öğretmen notu
Dağılımı yorumlamayın, düzeltmeyin, kimseninkini yüksek sesle değerlendirmeyin. Tahtadaki ortak dağılım 5. aşamada tekrar kullanılacak; o yüzden silmeyin.
Metin kitaptan okunur. 2. durakta iki hizmetkârı iki ayrı öğrenciye okutun.
Metnin muhatabı dikkat ister: “Ey namazsız adam ve ey namazdan hoşlanmayan nefsim.” Müellif burada kendi nefsine sesleniyor. Sınıfta kimseyi işaret etmeyin, kimseye namaz kılıp kılmadığını sordurmayın; muhatap herkesin kendi nefsidir.
Metinde iz sürme
Siz açıklamayın; yalnız sorun. Bu Söz’ün özelliği şudur: temsili metnin kendisi çözüyor. Karşılıkları siz değil, metin veriyor.
Metin temsili nasıl çözüyor?
Önce sınıfa sorun, cevap gelsin. Sonra dokunun; karşılığı metnin kendi cümlesiyle açılır.
Sorular
Öğretmen notu
Eşleştirmeyi önce kapalı hâlde sorun. Öğrenci “çiftlik nedir?” sorusuna cevap verdikten sonra dokunup metnin kendi karşılığını gösterin. Sıra bozulursa etkinlik ezbere döner.
“O hâkim ise Rabb’imiz, Hâlık’ımızdır” cümlesi bu Söz’ün anahtarıdır: temsili çözen taraf metnin kendisi. Bunu öğrenciye buldurun.
Yolda mı sarf edildi, bilete mi verildi?
Her fişte gün içinden bir vakit yazılı. Tek soru: bu altın yolda mı sarf edildi, bilete mi verildi?
Metin “yirmi üç saat boşa gitti” demiyor. Tam tersini söylüyor: “namaz kılanın diğer mubah dünyevî amelleri, güzel bir niyet ile ibadet hükmünü alır. Bu surette bütün sermaye-i ömrünü, âhirete mal edebilir.”
Yani bilet, kalan yirmi üç altını satın alıp götüren bir bedel değil; onların da hesaba geçmesini sağlayan bir anahtar. Metnin kendi tabiri: “bir define anahtarı hükmünde olan bir bilet.” Bu sebeple fişlerde “yolda” çıkan bir vakit, mahkûm edilmiş bir vakit değildir — henüz bir niyete bağlanmamış bir vakittir.
Henüz fiş okunmadı.
Öğretmen notu
“Anne-babaya ayrılan vakit” fişi tartışma çıkarabilir: namaz değil ama bilete yazılıyor. Cevabı metin veriyor — mubah ameller güzel bir niyetle ibadet hükmünü alıyor. Bu fişi atlamayın, dersin en öğretici fişi budur.
“Yolda” işaretlenen fişlerde öğrenciyi suçlu hissettirmeyin. Metnin muhakemesi ceza değil, hesap: sermaye, masraf, kâr, zarar.
Muhakeme
Bu aşamada itiraz hakkı kullanılır. İtirazı bastırmayın; metne götürün.
Öğretmen notu
Birinci soru bu dersin düğümüdür. “Yirmi üç saati dünyaya vereyim, biri de namaz olsun” cümlesi bir pazarlıktır; metin ise pazarlık değil, ortaklık kuruyor: niyetle bütün sermaye âhirete mal edilebiliyor. Öğrenci bu farkı görmeden ders tamamlanmış sayılmaz.
İkinci soruda “kim ne kazanıyor” sorusunu metnin kelimeleriyle karşılayın: sermaye verilmiş, masraf küçük, kâr “birden bine” çıkıyor. Metin bunu bir ticaret olarak kuruyor.
Tek jeton hakkı
Herkes ders başındaki kendi dağılımını önüne alır. Yalnızca bir jetonu yerinden oynatma hakkı vardır; daha fazlası yok.
Öğretmen notu
Tek jeton kuralını gevşetmeyin. Sınırın kendisi dersin bir parçası: metin de tek bir saatten söz ediyor, yirmi dört saatin tamamının değişmesini istemiyor.
Gönüllüler okusun; kimseye okutmayın. Sınıf “gerçekçi mi” diye değerlendirirken kişiyi değil, değişikliği konuşsun.
Ekrandaki tahta sınıfın ortak dağılımı içindir. Her öğrencinin kendi jetonları sırasındadır; ekran onların yerine karar vermez.
Hayata indirme
Kapanış soruları ve tefekkür ödevi. Herkes yazar; okumak gönüllüdür.
Bugünün yirmi dört altını size mi ait, size mi emanet?
Yarın hangi tek saati bilete ayıracaksınız?
Tefekkür ödevi
Bir günün saatlerini kabaca çıkarın; hangi saatlerin “bilet” hanesine yazıldığını işaretleyin.
Gelecek ders
6. Ders — Beşinci Söz: insanın fıtrî vazifesi, acz ve fakr.
Öğretmen notu
Kapanış cümleleri not verilerek değerlendirilmez; kâğıtlar öğrencinin kendisinde kalır.
İlk soru metnin kendi ayrımıdır: “verip gönderiyor.” Sermaye kazanılmamış, verilmiş. Bu cümle sınıfta bir kez daha yüksek sesle okunsun.
Metin: Bedîüzzaman Said Nursî, Sözler — Dördüncü Söz. Metin sadeleştirilmeden verilmiştir; kelimelere dokununca çıkan açıklamalar yalnızca sözlük karşılığıdır, metnin parçası değildir.
Ders planı: Küçük Sözler Atölyesi, 2. Ünite — Hakikatten Hayata, 5. Ders (40 dk).
Kodlar: SDB1 Kendini düzenleme; SDB3 Sorumlu karar verme · D3 Çalışkanlık, D16 Sorumluluk · OB1 Bilgi Okuryazarlığı.
Materyal: Küçük Sözler kitabı, fiş kartları, öğrenci başına 24 adet küçük jeton.