Temsil
Kâğıtlar isimsiz toplanır, okunmaz, yorumlanmaz. Sonra açılış soruları sorulur ve metin sadeleştirmeden okunur.
Toplanan bahaneler
Kâğıtlardan gelenleri buraya işleyin. Bu liste 5. aşamada duruşmaya çıkacak; silmeyin.
Listede 0 bahane var.
Açılış soruları
Bir insanın namaz kılmasına fiziksel olarak engel olmayan ama başlamasını zorlaştıran şeyler neler?
Bunların hepsi dışarıdan mı geliyor?
Bildiğini yapamamak bir bilgi eksikliği midir, bir irade meselesi midir?
Yirmi Birinci Söz, Birinci Makam — üç durakta okuma
Öğretmen notu
Kâğıtları yüksek sesle okumayın ve kimin yazdığını araştırmayın. Cümle zaten “bir lise öğrencisinin ağzından” isteniyor; bu mesafe kasıtlıdır, bozmayın.
Metnin usulü bu derste özellikle önemli: müellif bahaneyi kendi nefsine söyletiyor ve cevabı yine kendi nefsine veriyor. “Nefsini ıslah etmeyen, başkasını ıslah edemez” cümlesi dersin edebini kuruyor. Sınıfta kimseyi muhatap almayın.
Beş İkaz beş ayrı öğrenciye okutulabilir. 3. durak uzundur; kesik çizgili “burada durulabilir” işaretini koydum, kalanı kapanışta okunur.
Metinde iz sürme
Siz açıklamayın; yalnız sorun. Önce sınıfa sorun, cevap gelsin; sonra dokunup metnin kendi cevabını gösterin.
Bahane — cevap eşleştirmesi
Sorular
Öğretmen notu
Eşleştirmeyi kapalı hâlde sorun. Metinde tek bir bahane var — “beş defa kılmak çoktur, usanç veriyor” — ama beş ayrı cevap veriliyor. Sınıf bunu fark ederse dersin yapısını da kavramış olur: metin bahaneyi çürütmüyor, beş ayrı yerden kuşatıyor.
Üçüncü soru bu dersin en ince noktasıdır. Metin “cehl-i mürekkeb içinde, tenbellik döşeğinde, gaflet uykusunda” diyor — üç ayrı hâl sayıyor ve hiçbirine “günah” demiyor; hepsine bir uyanış çağrısı yapıyor.
Düşünce mi, karar mı?
Kartlarda zihinden geçen birer cümle var. Tek soru: bu, zihne uğrayan bir düşünce midir, benim aldığım bir karar mıdır?
Zihne uğrayan her şey bizim değildir. Metin bahanenin kaynağını dışarıda gösteriyor: “tenbellik kulağıyla şeytandan aynı dersi alıyor.” Yani cümle zihne geliyor; sahiplenilince bizim oluyor.
Metnin kendi tavrı da bunu gösteriyor: müellif nefsinden aynı sözü duyunca onu susturmuyor, beş ikazla cevap veriyor. Düşünce kovulmuyor; cevaplanıyor. Fark buradadır — geleni engelleyemeyiz, cevabı biz veririz.
Henüz fiş okunmadı.
Öğretmen notu
Fiş cevaplarındaki sütun tartışmayı kapatmak için değil başlatmak içindir. Öğrenci farklı bir gerekçeyle farklı cevap veriyorsa gerekçe esas alınır — bu, ders planının kendi notudur.
“Canım kılmak istemedi” ile “Bugün kılmayacağım, dedim” çiftini yan yana okutun. Kelimeler yakın, ama birinde fiil yok, ötekinde var. Ayrımın tamamı bu fiilde duruyor.
Muhakeme
Bu aşamada itiraz hakkı kullanılır. İtirazı bastırmayın; metne götürün.
Öğretmen notu
İkinci soru bu dersin en hassas sorusudur ve yanlış cevaplanırsa öğrenciyi namazdan uzaklaştırır. Metnin cevabı çok açık ve teselli edicidir: “Sakın deme: Benim namazım nerede, şu hakikat-ı namaz nerede?” Hurma çekirdeği misali tam buna cevap veriyor.
Bu cümleyi okumadan aşamayı kapatmayın. Dersin — ve bütün yılın — en merhametli cümlesi burasıdır.
Bahane duruşması
Listeden üç bahane seçilir. Sınıf ikiye ayrılır: bir taraf bahaneyi savunur, diğer taraf cevabı metinden getirmek zorundadır. Her bahane için üçer dakika. Siz yalnız hakemsiniz; cevap vermezsiniz.
Duruşmadaki bahaneler
Ayakta: 0 · Düştü: 0
Bir bahane düştüyse, hangi cümleyle düştüğü tahtaya yazılır.
Öğretmen notu
Hakemlik rolünü bozmayın. Cevabı siz verirseniz savunma tarafı haklı çıkmış olur — çünkü cevabı metinden getirmek karşı tarafın işiydi.
Bahaneyi savunan taraf bir kişiyi savunmuyor, bir cümleyi savunuyor. Bunu başta söyleyin; yoksa çocuklar birbirini muhatap alır.
Bir bahane ayakta kalırsa bozulmayın — etkinliğin sorusu zaten onun için var. Metin de bütün bahaneleri tek tek çürütmüyor; bahanenin arkasındaki asıl şeyi gösteriyor: usanç, gaflet ve tevehhüm-ü ebediyet.
Hayata indirme
Yılın son dersi. Kapanış yazısı kimseye teslim edilmez; çember cümlesi gönüllüdür.
“Ben en çok ne zaman gaflete düşüyorum?” Cevabınızı kendiniz için yazın; kâğıt teslim edilmez.
Çember
Sınıf çember olur; herkes iki cümleden birini seçip tek bir cümle söyler.
Tefekkür ödevi
Yıl boyunca öğrendiğiniz harfî bakışı ve bu dersteki farkındalığınızı bir paragrafta birleştirin.
Atölyenin sonu
On bir ders tamamlandı: Temsilden Hakikate, Hakikatten Hayata, Kâinatı Okumak ve Sentez. Son cümle sizin olsun.
Öğretmen notu
Kapanış yazısı toplanmaz — planın açık talimatı budur. Kâğıdı isteyen katlasın, cebine koysun.
Çemberde sıra dayatmayın; geçmek isteyen geçsin. Yılın son sözü mecburi olmamalı.
3. durağın işaretten sonraki kısmını okuyamadıysanız burada okuyun. Hurma çekirdeği misali ve “her yeni gün, sana bir yeni âlemin kapısıdır” bölümü, atölyeyi kapatmak için en uygun yerdir.
Metin: Bedîüzzaman Said Nursî, Sözler — Yirmi Birinci Söz, Birinci Makam. Metin, proje klasöründeki Sözler nüshasından sadeleştirilmeden alınmıştır; Arapça ibarelerin meali eklenmemiştir. Kelimelere dokununca çıkan açıklamalar yalnızca sözlük karşılığıdır, metnin parçası değildir.
Ders planı: Küçük Sözler Atölyesi, 3. Ünite — Kâinatı Okumak ve Sentez, 11. Ders (40 dk).
Kodlar: SDB1 Kendini tanıma; SDB1 Kendini düzenleme; SDB3 Sorumlu karar verme · D16 Sorumluluk, D12 Sabır, D6 Dürüstlük · OB1 Bilgi Okuryazarlığı.
Materyal: Küçük Sözler kitabı ve Sözler, fiş kartları, isimsiz kâğıtlar.