Kimse Görmüyorsa?
Dersin sorusu: Bir davranışı değerli yapan, başkalarının onu görmesi midir?
Emir neden durmuş olabilir?
Peki kimse gerçekten görmüyorsa?
Bazı davranışların şahidi kalabalıklar değil, insanın kendi vicdanıdır.
Aynı Davranış, Aynı Edep mi?
Dışarıdan aynı görünen iki davranışın değeri her zaman aynı mıdır?
İki öğrenci de sessiz. İçlerinden geçene dokunarak bakın.
Ölçü içeriden: Başkasının hakkını gözetiyor. Öğretmen sınıftan çıksa da bu ölçü değişmez.
Ölçü dışarıdan: Davranışı kızılma ihtimali yönetiyor. Denetim kalkarsa davranış da değişebilir.
| 1. öğrenci | 2. öğrenci | |
|---|---|---|
| Davranış | Sessiz kalmak | Sessiz kalmak |
| Niyet | Başkasını gözetmek | Kızılmamak |
| Ölçü | Hak — içeriden | Ceza — dışarıdan |
- NİYET
- ÖLÇÜ
- DAVRANIŞ
Edep, insanın yalnız ne yapacağını değil, nerede duracağını da bilmesidir.
Edep Pusulası
Dört soru, bir durumu okumamıza yardım eder.
Durumlar sırayla açılır
Bu durumda neyi koruyoruz?
EDEP = DEĞERİ FARK ETMEK + ÖLÇÜYÜ KORUMAK + DAVRANIŞA DÖNÜŞTÜRMEK
Tek Başına Değiliz
Bu davranış kimi etkiliyor?
Her karta dokunun; görselde bu davranışları bulun.
Konuşanı ve dinleyenleri. Konuşan düşüncesini tamamlayamaz; dinleyenlerin de akışı bölünür.
Eşyanın sahibini. Kişisel sınırı aşılır; güveni zedelenir.
Ortamdaki herkesi. Öğrenme, odaklanma ve dinlenme hakkı birlikte etkilenir.
Kavramlar
MUÂŞERETBİRLİKTE YAŞAMA
ÂDÂB-I MUÂŞERETBİRLİKTE YAŞAMANIN EDEBİ
Kural mı, Koruma mı?
Soldan bir davranış, sağdan onun koruduğu değeri seçin.Davranış
Kurduğumuz bağlar
Önce bir davranış seçin.
Edep yalnız hareketi düzeltmez; değeri korur.
Koruduğu değer
Kur’anî Ölçü
İnsan ilişkilerinde korunması gereken dört temel değer
Her kavrama dokunun; günlük hayattaki karşılığını görün.
Kur’an bize yalnız ne yapmamamız gerektiğini değil, neyi korumamız gerektiğini de düşündürür.
Aynı Sıra, İki Bakış
Nasıl olsa benim değil.
Bu bakış davranışı nereye götürebilir?
Özensizlik · Zarar verme · “Başkası düşünsün” rahatlığı · Ortak eşyanın hızla eskimesi
Bu sıra bana nasıl ulaştı?
- Hammaddeİnsanın kendisinin var etmediği; ona ikram edilen ağaç ve kaynaklar
- EmekAğacı kesen, keresteyi hazırlayan eller
- ÜretimAtölyede ölçülüp birleştirilen parçalar
- TaşımaKilometrelerce yol boyunca getirilen yük
- Ortak kullanımBenden önce oturan, benden sonra oturacak öğrenciler
- Bana ulaşan imkânBugün önümde duran, bana emanet edilen sıra
Sıra değişti mi?
Hayır. Değişen şey bakış.
- BAKIŞ
- MANA
- DAVRANIŞ
Nimeti yalnız tüketilecek bir şey olarak görmek başka, ikram edilmiş ve emanet edilmiş bir değer olarak görmek başkadır.
İnsana Hangi Gözle Bakıyorum?
Bir insanın değeri, yaptığı tek bir yanlışla ölçülebilir mi?
Tahtadaki öğrencide görmediğimiz neler var?
Bir insana nasıl baktığın, ona nasıl davranacağını da değiştirir.
Dijital Edep
Kerem, arkadaşının hoşuna gitmeyecek bir fotoğrafla karşılaştı.
Kerem ne yapmalı?
Tercihin hangi değeri koruyor?
Ekranın arkasında olmak, edebin dışına çıkmak değildir.
Edep Laboratuvarı
Bir vaka seçin; BAKIŞ → MANA → DAVRANIŞ adımlarıyla düşünün.Yukarıdan bir vaka seçin.
1BAKIŞ Ne görüyorum?
2MANA Hangi hak / değer?
3DAVRANIŞ Ne yapmalı?
Kimse görmese de sıra, bekleyenlerin hakkıdır.
1BAKIŞ Ne görüyorum?
2MANA Hangi hak / değer?
3DAVRANIŞ Ne yapmalı?
Bulduğun şey bir defter değil; birinin sana emanet edilmiş güvenidir.
1BAKIŞ Ne görüyorum?
2MANA Hangi hak / değer?
3DAVRANIŞ Ne yapmalı?
Ortak alan sahipsiz değildir; hepimize emanettir.
İlk Sahneye Dönüş
Emir’in önünde yalnızca bir kâğıt mı var?
Peki kimse görmüyorsa?
- BAKIŞ
- MANA
- DAVRANIŞ
Edep, seyirci arayan bir davranış değil; anlamını bilen insanın taşıdığı ölçüdür.
Bu hafta hangi günlük davranışınıza başka bir gözle bakmayı deneyeceksiniz?